Print

Print


Brdachd an duine bhig (bho "The Scotsperson")

RAGHNALL MacilleDHUIBH
[log in to unmask]


CHAN eil brd a n an duine beag coltach ri Maoilios M Caimbeul. Rinn e e
tro dhiofar chruinnichean fad crr s fichead bliadhna, s ma tha thu
elach air duine a tha cho didheil air brdachd an duine bhig s a tha mi
fhn mholainn dhut Saoghal r - Diehard ([log in to unmask]) 7.90 -
 a chur na stcainn air oidhche Nollaig. Tha na leabhraichean aig Diehard
uile cho lainn ri an coimhead s ri an limhseachadh co-dhi.

D tha mi ciallachadh, "brdachd an duine bhig"? Ged a tha an
Caimbeulach na bhrd s na dheagh bhrd tha buaidh na h-irioslachd aige,
mar ann an "A Bh ris an Duine":

A! Seo an t
tha riaghladh
an t-saoghail seo;

air a bheinn,
meanbh ri seillean,
seacaid dhearg air

agus maide na limh, e crathadh
ris na sgthan.

Ecce homo -
cumaidh mi orm
ag ithe feur.

Tha na din ln cheistean gun fhreagairtean, agus tha am brd coltach ruinn
uile. Tha "Rud a Thachair" a tiseachadh:

Be madainn a bh ann mar mhadainn sam bith eile;
dhirich mi, chuir mi umam, rinn mi cupa cofaidh;
thug mi sil air an t-sde - latha tioram eile - agus chuir mi air an
ridio ...

Tha cuideigin a bruidhinn air an robh Nonnie, s anns a cho-dhnadh
tha m brd ag rdh:

dhfhairich mi gun robh e air leth nenach, Nonnie agus neoni
a coinneachadh mar siud anns an fhalamhachd 

Tha m facal "neoni" a nochdadh uair bho uair sna dintean agus seo pirt
de dhirioslachd an duine, saoilidh mi. Cil e uile a dol? Chan eil e
cinnteach. D tha e uile a ciallachadh? Chan eil fios aige. Ach tha e
danamh a dhchill agus a feuchainn ri cumail sunndach. Bho "rnaigh - ann
an m a bhuairidh":

Cuimhnich oirnn nuair a tha an solas mgach,
aig m a chruthachaidh.

An ann air a mhac-mheanmna chruthachail e tha e mach?

Chan eil:

dorchadas ann ach dth an t-solais,
sgrios ach dth cruthachaidh,
neoni ach dth a ghnomh chruthachail.
Cuidich sinn.

A dhainneoin na neonitheachd air fad ma-th tha dchas anns a bhrdachd
seo. Se cridhe an leabhair an earrann "Saoghal r" anns a bheil, mar
eisimpleir, "Aodainn", far a bheil ar duine beag a coimhead mun cuairt s
a faicinn silean nan litrichean s aodainn nan leabhraichean:

cuid dhiubh domhainn, dna,
cuid dhiubh ln de ghire,
cuid eile laghach, smhach,
cuid a teannadh thugad,
is cuid air falbh thar fire
is cuid le crdh ri aithris.

Tha guth Dhmhnaill Ruaidh Chorna a seinn an-siud mar chlag fad s. Tha
guth Mhaoilis fhin ag atharrachadh san leabhar seo ach fhathast se guth
crn an rathaid a th ann. Bho mheadarrachd shaor ruithimeil gun chleasan
tha e gluasad gu meadaran tradiseanta gun chleasan.

Latha grianach bidheach
anns an Ogmhos mhoch,
thid sinn a sgoil Gherrloch
sa charbad roth.

Tha sreath dhintean chloinne aige ach gu h-inntinneach chan eil siud
(bho "Latha dhuinn aig Port nan Amall") nam measg - tha e ann an "Din
Eile" cmhla ri dintean fin-eachdraidheil s feadhainn mu ein. Tha ein
cho mr asta fhin, cuid dhiubh. Leithid a chorra-ghritheach 

Ach nuair a charaicheas mi
mo sgiathan mra cudthromach
bidh na marannan fhin a gluasad.

Nuair a nochdas ein ann an earrann eile, "Eadar Dh Lionn", saoilidh mi
gur e dbailteachd as cuspair dhaibh, ach se "Deasbad eadar a Ghrian s a
Ghealach" as motha a tha seasamh a-mach. Nam feuchadh Maoilios a lmh air
dn fada, dhamais e air cuspair agus structar an-seo a dhanadh fear
morailteach.

Is mise mthair chiin na h-oidhche,
gluaisidh mi spiorad gu faighneachd:
nuair bhios m fhaileas ciin san uisge,
n esan s ise gir ln tuigse.

Nise gu annas. Am measg nan "Din Eile" tha "Dn lainn", a
tha "stidhichte air an rosg aig Iain Mac Cormaic":

Tha cnocan rda mun cuairt air
mar ghradh-don ndarra 

Mar a thachras, se Iain Mac Cormaic, Dun-Aluinn, no An t-Oighre na
Dhiobarach (9.99 + 2.50 p&p, R. Bell, Unit 244, 12 Drochaid a-Deas, Dn
ideann, EH1 1DD) an ath leabhar a tha far comhair an-drsta, agus tha mi
faicinn nach drinn Maoilios ach facail bhrdail a thogail  tdd 24-25
dheth: "Bha cnocan rda, maola, ag irigh mu n cuairt air, mar ghradh
don ndurra "

Se Dun-Aluinn (1912) a chiad nobhail Ghidhlig a bh ann a-riamh, s tha
sinn fada an comain Llanerch agus Cl Charraig air son a h-ath-chl-
bhualadh. Tha e inntinneach a choimeas ris an nobhail aig Aonghas Pdraig
Caimbeul, An Oidhche mus do Shel Sinn, s na sgeulachdan aig Mrtainn Mac
an t-Saoir, Ath-Aithne, a thinig a-mach an toiseach am-bliadhna (chuala mi
gun do bhuannaich Ath-Aithne duais "Ciad Leabhar Albannach na Bliadhna" -
mle meal-a-naidheachd ort, a Mhrtainn).

Tha mi toilichte innse dhuibh gu bheil Dun-Aluinn math - ach nach eil e cho
math ris an d leabhar r. Tha e mu uabhas nam fuadaichean agus oighre a
chaill oighreachd; cha sheas am plot ri cus sgrdaidh; tha e car stadach;
tha gach duine cho dubh ris an t-sith no cho geal ris an t-sneachda; se an
caractar as inntinniche air fad ministear a n raid mu shisealachd (thig
air an duine bhochd a dhol a dhfhuireach do dhuaimh); tha againn ri
chreidsinn gum bi na fuadaichean air an cur ceart ma gheibh an t-oighre a
dhleab.

Ach far am bi Aonghas Pdraig a-mach air creideamh agus Mrtainn air biadh,
se aoir an cur-seachad aig Mac Cormaic.

Seadh - aoirean bragha, sgaiteach, sghmhor, leithid: "A ghebaire
starrshuilich, shuaraich, phliutaich, ghrnda "

Leugh e! Crdaidh e riut.